Kasım ara tatilinin henüz üçüncü gününde, birçok öğrenci ve veli ödevlerin yoğunluğundan yakınmaya başladı. Tatilin başladığı günden bu yana çocuklarının sürekli ödev yaptığını belirten velilerin mesajları dikkat çekiyor. “Biz bu ödevleri bir haftada bitiremeyiz.” diyen öğrencilerin ve kaygıları artan velilerin sayısı azımsanacak gibi değil. Henüz tatilin ilk günlerinde dinlenmenin, ailece vakit geçirmenin yerini bir şeyleri yetiştirme telaşının aldığı bir ara tatil haline geldiğini söylememiz sanırım yanlış olmaz.
Bu durumun pedagojik açıdan değerlendirilmesi gerektiği ortada.
Önce ödevin amacına bakalım:
Öğrenmeyi desteklemek, öğrencinin bağımsız çalışma becerisini geliştirmek, öğrenilenleri pekiştirerek kazanımları kalıcı hale getirmek…
Burada sorun yok. Gerekli ve gayet anlaşılabilir.
Peki, sorun nerede?
Sorun, öğrenme sürecinin yanlış yapılandırılmasında.
Bu yapılandırmada, öğrencinin zamanını daha fazla çalışmayla doldurmanın daha anlamlı öğrenme deneyimleri sağlayacağını düşünemeyiz.
Kısa bir zaman diliminde çok sayıda çalışma yüklemek, kazanımların daha hızlı ya da daha güçlü biçimde edinileceği anlamına gelmiyor. Aksine, öğrencinin bilişsel yükü artıyor. Öğrenme yüzeyselleşiyor.
Çünkü çocuk, bilgiyi anlamlandırmak yerine sayfaları bitirmeye ve görevini yetiştirmeye odaklanıyor.
Öğrenmenin bir ritmi, bilginin zihinde işlenmesinin de bir süresi var. Alelacele davranmak doğru bir yaklaşım değil. Bir haftalık hızlandırılmış bir çalışma süreciyle tatil gerçeğini göz ardı etmek, öğrenmeyi hızlandırmak yerine niteliğini zayıflatır.
Bu ara tatilleri, akademik eksikleri tamamlama sürecine dönüştürmekten de vazgeçilmeli. Eksik öğrenmelerin giderilmesine yönelik çalışmalarsa eğitim-öğretim sürecinde haftalık, aylık veya dönemlik olarak, tatiller dışında planlanabilir.
Pedagojik açıdan üzerinde durulması gereken bir diğer konu da verilen ödevlerin miktarı kadar niteliği, öğrencinin gelişim düzeyine uygunluğu, yapılabilirliği ve tamamlanması için gereken süredir.
Burada okul yönetimleri ile öğretmenler arasındaki iletişim ve koordinasyonun önemi ortaya çıkıyor. Her öğretmenin yalnızca kendi dersini merkeze alarak yaptığı planlama, diğer derslerin çalışmalarıyla birleştiğinde öğrencinin karşısına tamamlanması güç bir ödev yığını olarak çıkabiliyor.
Bu nedenle okul yönetimleri, öğretim süreçlerini bütüncül biçimde planlama ve yönetme yeterliliklerini gözden geçirmelidir.
Çocuğun dinlenmeye, oyun oynamaya, ailesiyle zaman geçirmeye, sosyal ilişkilerini geliştirmeye, kitap okumaya, sanatsal ve kültürel etkinliklere katılmaya da ihtiyacı var. Bunlar öğrenmenin karşısında duran faaliyetler değil, çocuğun bütüncül gelişimini destekleyen yaşantılardır.
İyi planlanmamış doksan dokuz sayfalık bir ödevin sağlayamadığı öğrenmeyi, doğru zamanda ve doğru yöntemle hazırlanmış birkaç nitelikli çalışma sağlayabilir.
Önemli olan çocuğun tatil boyunca kaç sayfa bitirdiği değil, o sayfalardan zihninde neyin kaldığıdır.
Çünkü öğrenme, verilen ödev miktarıyla değil, niteliğiyle ilişkilidir. Çocuğun zamanını doldurmakla zihnini geliştirmek aynı şey değildir.
Ayrıca ödevin yalnızca verilmesi değil, sonrasında nasıl değerlendirileceği de önemlidir. Öğrencinin yaptığı çalışmanın öğrenmeye dönüşüp dönüşmediği takip edilmiyorsa, ödevin pedagojik işlevi tartışmalı hale gelir. Çünkü ödev, yalnızca tamamlandığında değil, öğrenmeye katkısı değerlendirildiğinde eğitimsel anlam kazanır. Burada da geri bildirim devreye girer.
Peki, Veliler Ne Yapabilir?
Ödev yoğunluğu karşısında velilerin de süreci doğru yönetmesi önemli. Ancak burada amaç, çocuğa daha fazla ödev yaptırmanın yollarını aramak değil, sağlıklı bir denge kurmak olmalı.
Öncelikle ödevlerin toplam yükünü görünür hale getirin. Farklı derslerden verilen çalışmaları bir araya getirerek tamamlanmaları için gereken süreyi çocuğunuzla birlikte değerlendirin. Böylece sorunun zaman yönetiminden mi, yoksa gerçekçi olmayan bir ödev yükünden mi ya da yapılabilirliği güç ödevlerden kaynaklandığını daha somut biçimde görebilirsiniz.
Çocuğunuzu ödev yetiştirme baskısıyla karşı karşıya bırakmayın. Sürekli hatırlatmalar, uyarılar ve bitirme baskısı, öğrenmeye yönelik isteği azaltabilir. Çocuğunuzun yaşına ve dikkat süresine uygun çalışma aralıkları belirleyin. Dinlenmeye ve serbest zamana da mutlaka yer açın.
Ödevlerin tamamlanması gerçekçi görünmüyorsa öğretmenlerle iletişime geçin. Durumu yalnızca bir yakınma olarak değil, somut verilerle ifade edin. Çocuğunuzun çalışmaya ayırdığı süreyi, zorlandığı noktaları ve tamamlanamayan görevleri paylaşarak önceliklendirme veya süre konusunda düzenleme talep edin.
Sorun birden fazla derste yaşanıyorsa okul yönetimini bilgilendirin. Çünkü branşlar arasında koordinasyon sağlamak ve öğrencinin toplam iş yükünü değerlendirmek yalnızca velinin sorumluluğu değildir. Bu, okulun öğretim planlamasının da bir parçasıdır.
Çocuğunuzun yerine ödev yapmayın. Destek olmakla sorumluluğu üstlenmek arasındaki farkı koruyun. Çocuğun kendi başına yapamadığı çalışmalar, öğretmen için de önemli bir geri bildirimdir. Her ödevin eksiksiz tamamlanmış görünmesi, öğrenmenin gerçekleştiği anlamına gelmez.
Ve en önemlisi, çocuğunuzun tatilini yalnızca ödevlerden ibaret hale getirmeyin. Birlikte geçirilen zamanın, oyunun, sohbetin ve dinlenmenin de gelişim açısından değerli olduğunu unutmayın.
Özlem Özdemir Sosyal Bilimci-Eğitimci